Geschiedenis van glas

Ontwikkeling van glas door de jaren heen

Glas in haar meest primitieve vorm is waarschijnlijk zo oud als de aarde zelf. Ook op de maan blijkt glas aanwezig te zijn. In één van de maansteenmonsters, meegebracht door de bemanning van de Apollo-14, heeft men glas aangetroffen. In de lava van vulkaanuitbarstingen op aarde kan men een stof aantreffen, die de eigenschappen van glas heeft. Dit lavaglas, obsidiaan enaamd, is wel lichtdoorlatend, maar niet doorzichtig.

De oudste bekende glazen voorwerpen zijn in het Nabije Oosten gevonden en dateren al van 5000 jaar voor Christus! Het zijn glasparels, die waarschijnlijk in de natuur zijn gevormd, of per toeval zijn ontstaan door verhitting van kwartskorreltjes in het zand.

Holle glazen voorwerpen verkreeg men door een vloeibare glasachtige massa rond een vorm van kiezelhoudende klei te gieten. Na het verharden van het glas werd de vorm verwijderd en de zo verkregen vazen en kruikjes konden worden gepolijst en versierd met gekleurde glasdraden. Zo’n vijftien eeuwen werd dit procedé onveranderd toegepast. Het resultaat bestond uit broze voorwerpen, dikwijls rijk van kleur, maar weinig doorschijnend.

Bij de veel oudheidkundige vondsten in El Amarna zijn ook de overblijfselen van een glasblazerij gevonden en het wordt zeer waarschijnlijk geacht dat arbeiders uit Mesopotamië hier door Egyptenaren te werk zijn gesteld. Voor die tijd was namelijk het glas maken in Egypte niet bekend. Weliswaar zijn in de rotsgraven te Beni Hassan (daterend van circa 2000 voor Christus) afbeeldingen gevonden van arbeiders met een lange blaaspijp in de mond, maar de oorspronkelijke veronderstelling, dat dit glasblazers waren wordt door verschillende onderzoekers ontkend. Waarschijnlijk gaat het hier om smeden die met een pijp hun smidsvuur aanblazen.

Kort voor onze jaartelling was men echter zo ver gevorderd, dat er vlakglas kon worden gemaakt. Kleine plaatjes glas, wel lichtdoorlatend maar nog nauwelijks doorzichtig. In die tijd was in Syrië een zeer belangrijke uitvinding gedaan, namelijk het blazen van glazen voorwerpen met behulp van een holle blaaspijp. Hierdoor konden de glasblazers voortaan grotere hoeveelheden ‘holglas’ maken. Het feit, dat Syrië toen deel uitmaakte van het Romeinse Keizerrijk, zorgde ervoor dat glasblazen ook in Europa bekend werd. In landen met een kouder klimaat ontstond inmiddels ook de vraag naar een vlakke glasplaten voor het afdichten van raamopeningen.

Romeinen fabriceren 'vlakglas'

Bij opgravingen in Pompeï (bedolven in het jaar 79) heeft men een bronzen raam gevonden met een glazen ruit van ongeveer 540 x 720 mm.! Dit was voor die tijd een uitzonderlijk grote ruit. Over het algemeen waren de beschikbare ruiten namelijk veel kleiner. Dit vlakglas werd door de Romeinen gemaakt door de gesmolten glasmassa uit te gieten op een stenen tafel. De afmetingen waren nog heel beperkt en het geproduceerde glas was erg broos en niet helder. Als basisgrondstof voor het glas werd destijds kwarts gebruikt.

Pas in de zeventiende eeuw, als deze grondstof wordt vervangen door zand, is men in staat glas te maken met een veel grotere lichtdoorlatendheid. En deze doorzichtigheid is meteen de meest gewaardeerde en tegelijk ook de minst opvallende eigenschap van glas!

De moderne fabricagemethode van vlakglas is het floatglasprocede. Deze techniek is uitgevonden in 1959. Basisgrondstoffen voor dit glas zijn zand, kalk en soda. Door dit mengsel, samen met andere hulpstoffen, te smelten en in een continu proces op een tinbad te verspreiden ontstaat een laag glas met een volkomen glad oppervlak. Door dit glas vervolgens gecontroleerd af te koelen krijgt men het moderne floatglas. Floatglas is het basismateriaal voor veel andere glasproducten.

Gelukkig zijn de grondstoffen vrijwel in onuitputtelijke hoeveelheden op de aarde aanwezig en is de productie vandaag de dag zó geperfectioneerd, dat het vergeleken met andere bouwmaterialen nog altijd relatief goedkoop is. Doordat glas altijd volop te verkrijgen en recyclebaar is, is het ook nog eens een ontzettend duurzaam product!

Kortom: glas is een oorspronkelijk materiaal, dat al vele honderden jaren lang een sterke aantrekkingskracht uitoefent op mensen, jong en oud.